Εγκώμιο για τον Έρωτα – Alain Badiou με τον Nicolas Truong

[… Ο κόσμος είναι πράγματι γεμάτος καινοτομίες και ο έρωτας πρέπει και αυτός να ανανεωθεί. Πρέπει να επανεπινοήσουμε το ρίσκο και την περιπέτεια, ενάντια στην ασφάλεια και τις ανέσεις …]

Κεφ.Ι: Ο απειλούμενος έρωτας

Θα υπήρχε λοιπόν ένα είδος συμμαχίας ανάμεσα σε μια ελευθεριακή και σε μια φιλελεύθερη αντίληψη του έρωτα;

Πράγματι, θεωρώ ότι η φιλελεύθερη και η ελευθεριακή προσέγγιση συγκλίνουν προς την ιδέα ότι ο έρωτας είναι ένα ανώφελο ρίσκο. Και ότι μπορούμε να έχουμε, από τη μιά πλευρά, μια ελεγχόμενη συζυγικότητα που θα συνεχιστεί μέσα στη γσλήνη της κατανάλωσης και, από την άλλη, τερπνές σεξουαλικές διευθετήσειςγεμάτες απόλαυση, αποφεύγοντας το πάθος. Από αυτή την άποψη πιστεύω στ΄αλήθεια ότι ο έρωτας είναι παγιδευμένος μέσα σ΄αυτό τον κλοιό, μέσα σ΄αυτή την κυκλωτική κίνηση, και ότι, υπό αυτή την έννοια, βρίσκεται υπό απειλή. Και πιστεύω ότι ένα από τα καθήκοντα της φιλοσοφίας είναι να τον υπερασπιστούμε. Αυτό προϋποθέτει, πιθανόν, όπως έλεγε ο ποιητής Ρεμπώ, ότι πρέπει επίσης να τον επινοήσουμε απ΄την αρχή. Δεν μπορούμε να περιοριστούμε σε μια αμυντική στάση που θα συνίστατο απλώς στη διατήρηση της υπάρχουσας κατάστασης πραγμάτων. Ο κόσμος είναι πράγματι γεμάτος καινοτομίες και ο έρωτας πρέπει και αυτός να ανανεωθεί. Πρέπει να επανεπινοήσουμε το ρίσκο και την περιπέτεια, ενάντια στην ασφάλεια και τις ανέσεις. (σ.21-22)

Κεφ. ΙΙ: Οι φιλόσοφοι και ο έρωτας

Η απαρχή του δικού σας ιδιαίτερου ενδιαφέροντος γι΄αυτό το ερώτημα δεν βρίσκεται, άραγε, στην εναρκτήρια χειρονομία του Πλάτωνα που καθιστά τον έρωτα έναν από τους τρόπους πρόσβασης στην Ιδέα;

Αυτό που ο Πλάτωνας λέει για τον έρωτα είναι αρκετά ακριβές: λέει ότι υπάρχει στην ερωτική ορμή ένα σπέρμα καθολικότητας. Η ερωτική εμπειρία είναι μια ορμή προς κάτι το οποίο θα αποκαλέσει Ιδέα. Έτσι, ακόμα κι όταν απλώς θαυμάζω ένα ωραίο σώμα, είτε το θέλω είτε όχι, βρίσκομαι καθ΄οδόν προς την ιδέα του Κάλλους. Πιστεύω –με όρους, φυσικά, τελείως διαφορετικούς- σε κάτι της ιδίας τάξεως, δηλαδή ότι στον έρωτα υπάρχει η εμπειρία του δυνατού (possible) περάσματος από την καθαρή ενικότητα του τυχαίου σε ένα στοιχείο που έχει καθολική αξία. Έχοντας ως σημείο αφετηρίας κάτι που, αναγόμενο στην ατομικότητά του, δεν είναι παρά μια συνάντηση, δηλαδή σχεδόν τίποτα, μαθαίνουμε ότι μπορούμε ότι μπορούμε να αποκτήσουμε μια εμπειρία του κόσμου με βάση τη διαφορά και όχι μόνο με βάση την ταυτότητα. Και μπορούμε μάλιστα να αποδεχτούμε διάφορες δοκιμασίες, μπορούμε να δεχτούμε ακόμα και να υποφέρουμε γι΄αυτό. Ωστόσο, στον σημερινό κόσμο είναι ευρέως διαδεδομένη η πεποίθηση ότι ο καθένας δεν ακολουθεί παρά μόνο το συμφέρον του. Από αυτή την άποψη ο έρωτας είναι μια εμπειρία που κινείται αντίρροπα. Αν ο έρωτας δεν συλλαμβάνεται ως η μόνη ανταλλαγή με αμοιβαία οφέλη, ή αν δεν έχει υπολογιστεί αρκετά εκ των προτέρων ως μια αποδοτική επένδυση, τότε ο έρωτας είναι πράγματι αυτή η εμπιστοσύνη στο τυχαίο. Μας οδηγεί στις παρυφές μιας θεμελιώδους εμπειρίας της διαφοράς και , κατά βάθος, στην ιδέα ότι μπορούμε να αποκτήσουμε την εμπειρία του κόσμου από τη σκοπιά της διαφοράς. Ως προς αυτό ο έρωτας έχει μια καθολική εμβέλεια, είναι μια προσωπική εμπειρία της δυνητικής καθολικότητας, και είναι από φιλοσοφική άποψη ουσιώδης, όπως το είχε πράγματι ο Πλάτωνας πρώτος διαισθανθεί. (σ. 28-29)

Κεφ . ΙV: Η αλήθεια του έρωτα

Υπενθυμίσατε προηγουμένως ότι ο Πλάτωνας είχε ήδη διαπιστώσει τον ιδιαίτερο δεσμό ανάμεσα στον έρωτα και την αλήθεια. Ως προς τι όμως ο έρωτας είναι, κατά τη γνώμη σας , μια «διαδικασία αλήθειας»;

Υποστηρίζω ότι ο έρωτας είναι πράγματι αυτό που αποκαλώ στη φιλοσοφική μου ιδιόλεκτο μια «διαδικασία αλήθειας», δηλαδή μια εμπειρία όπου ένας ορισμένος τύπος αλήθειας κατασκευάζεται. Αυτή η αλήθειαείναι πολύ απλά η αλήθεια πάνω στο Δύο. Η αλήθεια της διαφοράς ως τέτοιας. Και θεωρώ ότι ο έρωτας –αυτό που αποκαλώ η «σκηνή του Δύο»- είναι αυτή η εμπειρία. Υπό αυτή την έννοια κάθε έρωτας που αποδέχεται τη δοκιμασία, που αποδέχεται τη διάρκεια, που αποδέχεται ακριβώς αυτή την εμπειρία του κόσμου από τη σκοπιά της διαφοράς παράγει με τον τρόπο του μια νέα αλήθεια πάνω στη διαφορά. Γι΄αυτό ακριβώς κάθε αληθινός έρωτας ενδιαφέρει ολόκληρη την ανθρωπότητα, όσο ταπεινός κι αν είναι φαινομενικά, όσο κρυμμένος κι αν είναι. Ξέρουμε καλά ότι οι ερωτικές ιστορίες παθιάζουν όλο τον κόσμο! Ο φιλόσοφος οφείλει να ρωτήσει γιατί μας παθιάζουν. Γιατί όλες αυτές οι ταινίες, όλα αυτά τα μυθιστορήματα, όλα αυτά τα τραγούδια εξ ολοκλήρου αφιερωμένα σε ερωτικές ιστορίες; Πρέπει σίγουρα να υπάρχει κάτι το καθολικό στον έρωτα ώστε αυτές οι ιστορίες να ενδιαφέρουν ένα τόσο μεγάλο κοινό. Το καθολικό που υπάρχει είναι ότι κάθε έρωτας προτείνει μια καινούργια εμπειρία αλήθειας σχετικά με το να είμαστε δύο και όχι ένας. Το ότι μπορούμε να συναντήσουμε και να αποκτήσουμε την εμπειρία του κόσμου με έναν άλλο τρόπο απ΄ότι μέσω μιας μοναχικής συνείδησης, ιδού αυτό για το οποιοσδήποτε έρωτας μας προσφέρει μια καινούργια απόδειξη. Και γι΄αυτό αγαπάμε τον έρωτα, όπως λέει ο Άγιος Αυγουστίνος, αγαπάμε να αγαπάμε, αλλά επίσης αγαπάμε να να αγαπούν και οι άλλοι. Πολύ απλά γιατί αγαπάμε τις αλήθειες. Αυτό ακριβώς είναι που προσδίδει όλο το νόημά της στη φιλοσοφία: οι άνθρωποι αγαπούν τις αλήθειες, ακόμα κι όταν δεν ξέρουν ότι τις αγαπούν. (σ. 51-52)

ALAIN BADIOU με τον NICOLAS TRUONG
ΕΓΚΩΜΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΡΩΤΑ
μετάφραση Φ.Σιατίστας-Δ.Βεργέτης
εκδ. Πατάκη